Związek specjalizacji

Związek specjalizacji

Proces specjalizacji w rolnictwie jest ściśle powiązany ze znanym w teorii i praktyce procesem kooperacji (integracji). Najogólniej biorąc, kooperacja oznacza współpracę — współdziałanie i dotyczyć może różnych gałęzi i faz produkcji oraz obrotu i przetwórstwa. Kooperację powinna w zasadzie cechować równość partnerów — z punktu widzenia ich uprawnień i osiąganych korzyści. W praktyce jednak dążyć się powinno przede wszystkim do równości pod względem korzyści. Partnerzy kooperacji (gospodarstwa, przemysł przetwórczy) są zwykle zróżnicowani z punktu widzenia możliwości działania i często różne są ,ich uprawnienia, np. w kooperacji międzysektorowej lub w kooperacji pionowej (integracji). Podobnie równość korzyści w naszych warunkach nie musi być osiągana przez kooperujące gospodarstwa, na przykład w kooperacji między PPGR i gospodarstwem indywidualnym. Gospodarstwa państwowe realizują cele wynikające z potrzeb ogólnego rozwoju rolnictwa, zwłaszcza w zakresie upowszechniania postępu technicznego, dlatego w konkretnych przypadkach mogą nie osiągać bezpośrednich korzyści finansowych z kooperacji, np. sprzedając taniej środki produkcji gospodarstwom indywidualnym. Oznacza to, że za pośrednictwem sektora państwowego dotowany jest rozwój całego rolnictwa.

Wykładnik stosunku produkcji

Wykładnik stosunku produkcji

W systemie kapitalistycznym renta absolutna jest wykładnikiem stosunków produkcji, a więc stosunków między klasami. W klasycznym modelu rolnictwa (analizowanym przez MARKSA) renta absolutna odzwierciedla stosunki między właścicielem a dzierżawcą. Ujawnia się ona., w czynszu dzierżawnym lub w cenie ziemi. W socjalizmie, w wyniku ustanowienia społecznej własności środków produkcji, renta nie jest wykładnikiem stosunków między klasami. Wspomnieliśmy, że powstaje tu jednak; substancja wartości, będąca odpowiednikiem renty, która stanowi składnik, wartości produktu rolnego. Wynika z tego, że renta może tu być wykorzystywana jako jeden z instrumentów racjonalnego gospodarowania! ziemią rolniczą. W tym znaczeniu interesuje ona ekonomikę rolnictwa. Ziemia, jako podstawowy i wieczny czynnik produkcji rolniczej, niema wartości, gdyż nie jest rezultatem ludzkiej pracy. Uzyskuje ona jednakże cenę i jest przedmiotem wyceny społecznej, gdyż jest dobrem rzadkim i w istocie niezastąpionym w produkcji rolniczej. Społeczeństwo, socjalistyczne musi tym dobrem racjonalnie gospodarować. Ziemia uzyskuje więc określoną wycenę, która — przy innych czynnikach nie zmienionych — powinna być proporcjonalna do znaczenia ziemi, tzn. do jej cenności z punktu widzenia społecznych zadań produkcyjnych. Im społeczeństwo ma mniej ziemi nadającej się do rolniczego użytkowania i im. ostrzej niedostatek ziemi limituje możliwość zwiększenia produkcji, tym. wyższa powinna być cena ziemi.

Wielkość renty gruntowej

Wielkość renty gruntowej

Ustalenie wielkości renty gruntowej w gospodarce chłopskiej napotyka jednak poważne trudności, ponieważ nie ma tu mechanizmu oddzielania się poszczególnych składników dochodu. W związku z tym, że w gospodarce chłopskiej nie występuje kategoria płacy roboczej, a wynagrodzenie za pracę ustala się ex post (bardzo często jest ono wielkością residualną), nie można określić wielkości produktu dodatkowego, który stanowi m.in. źródło (substancję) renty gruntowej. Jak już wiemy, renta gruntowa jest nadwyżką ceny rynkowej produktów rolnych ponad ich wartość indywidualną. W związku z tym główny problem polega .na ustaleniu wartości indywidualnej produktów rolnych. W systemie gospodarki chłopskiej procedura ta jest dość skomplikowana. Duże trudności nastręcza ustalenie wielkości indywidualnych nakładów materiałowo-pieniężnych poniesionych na wytworzenie danych produktów rolnych. Sposób rozwiązywania tych trudności rzutuje w poważnym stopniu na wyniki obliczeń. Bardzo skomplikowanym problemem jest wartościowe wyrażenie indywidualnych nakładów pracy żywej. Możliwe jest jedynie ustalenie umownej, opłaty pracy wydatkowanej przez indywidualnego rolnika w jego gospodarstwie.

Wielkość gospodarstwa

Wielkość gospodarstwa

Optymalna wielkość gospodarstwa rolnego lub działów i gałęzi należy do zasadniczych, szeroko dyskutowanych problemów ekonomii produkcji rolniczej. Przyjęcie określonych korzyści skali w postaci stałych lub rosnących efektów tej skali, nie uzasadnia nieograniczonego wzrostu -wielkości przedsiębiorstwa rolnego (skali produkcji), gdyż od pewnego punktu tego wzrostu może wystąpić malejący efekt skali. Wymienić tu należy także inne ograniczenia wzrostu skali produkcji, jak: problemy/kierowania i zarządzania przedsiębiorstwem rolnym, problem zwiększającego się ryzyka oraz ograniczenia technologiczne np. rozmiary budynków\ lub wydajność maszyn). Ograniczenia te można pokonać stosując odpowiednią organizację procesu produkcji, np. przez rozmieszczenie stada zwierząt w kilku miejscach można uniknąć ryzyka pomoru i tym samym osiągnąć wzrost wielkości produkcji zwierzęcej. Zjawisko malejących korzyści skali może wystąpić dopiero w tzw. wielkiej skali produkcji, czyli w bardzo dużych jednostkach produkcyjnych. Określenie wielka skala produkcji ma względny charakter. Oznacza ono, że zaliczenie danej organizacji produkcji do określonej skali produkcji zależy od rozwoju techniki i technologii rolniczej oraz od konkretnych warunków ekonomiczno-społecznych danego kraju czy regionu.

Warunki egzystencji

Warunki egzystencji

Odnowa siły roboczej dokonuje się w procesie konsumpcji określonych produktów i usług; odnawia się nie tylko w sensie biologicznym, ale także psychicznym, społecznym i gospodarczym. Są to wszystko te aspekty (wymiary) egzystencji człowieka, które decydują o jego zdolności do pracy i do sprawnego działania w ogóle. Ilość i jakość pracy są reakcjami ludzi na konsumpcję. Chociaż odnowa siły roboczej dokonuje się poza sferą produkcji, ale ściśle się z nią łączy w ten sposób, że właśnie wytworem konsumpcji jest zdolność wykonywania pracy, która z kolei stanowi podstawowy czynnik procesu wytwórczego. Dlatego można jako miarę reprodukcji siły roboczej przyjmować zamiast nakładów pracy, nakłady niezbędnych środków jej utrzymania. Idąc krok dalej, można by w takim razie produkcję traktować jako funkcję konsumpcji. Intensywność procesu konsumpcji jest pochodną dochodów realnych uzyskiwanych przez ludność rolniczą, nagromadzonych przez nią dóbr trwałego użytkowania oraz jej dostępu do infrastruktury materialnej i społecznej (budownictwa, oświaty, komunikacji, nauki, ochrany zdrowia, rekreacji itp.). Tak sformułowane uwarunkowania procesu konsumpcji nazywamy warunkami egzystencji ludności rolniczej.